مشاوره مدیریت و مشاوره ایزو

سیستم های سایبرنتیک

0

سیستم های سایبرنتیک

مدیریت استراتژیک و پویایی های سازمانی؛ چالش پیچیدگی

رالف استیسی، حسین رحمان سرشت (مترجم)

سیستم های سایبرنتیک

سایبرنتیک نوعی کاربرد ایده­ های کنترلی حوزه­ ی مهندسی برای فعالیت انسان است. برتری نیروی هوایی آلمان در جنگ جهانی دوم منجر به این شد که دانشمندان انگلیسی به دنبال بهبود دقت ضد هوایی های خود بروند. یکی از این دانشمندان به نام نوربرت واینر می­ توانستند به لحاظ ریاضیاتی و با استفاده از بازخور منفی دستکاری شوند تا پیش بینی توپچی ها درباره موقعیت آینده­ ی هواپیماها را بهبود دهند.

بازخور منفی و تعادل

بازخور منفی به صورت ساده بدان معنی است که نتیجه فعالیت قبلی با خروجی مورد نظر مقایسه می­ شود و از نتیجه اختلاف آنها به عنوان اطلاعاتی برای هدایت اقدام بعدی استفاده می­ گردد تا از این طریق اختلاف کاهش یابد و در نهایت به صفر برسد. بنابراین اگر چیزی سیستم را از وضعیت تعادل خارج کند، در صورتی که بر آن سیستم نوعی کنترل مبتنی بر بازخور منفی حاکم باشد به حالت تعادل باز می­ گردد. یکی از مثال­های معمول برای سیستم سایبرنتیک سیستم گرمایش مرکزی داخلی است.

سیستم گرمایش مرکزی داخلی شامل یک ابزار گرمایشی و یک تنظیم گر است. تنظیم گر وسیله­ ای دارد که دمای فضا را حس می­ کند و به وسیله­ ی دیگری متصل است که ابزار گرمایشی را خاموش یا روشن می­ کند. دمای مطلوب در تنظیم گر تعیین می­ شود. زمانی که دمای اتاق کمتر از سطح مطلوب می­ شود، حس گر کنترلی متوجه تفاوت بین حالت مطلوب و موجود می­شود. تنظیم گر به تفاوت منفی با اقدامی مثبت پاسخ می­دهد، اجاق را روشن می­ کند. وقتی که دما فراتر از حد مطلوب می­ رود اقدامی برعکس صورت می­ گیرد. سیستم کنترلی به وسیله پاسخی منفی یا مثبت به انحراف از سطوح مطلوب سبب تعدیل هرگونه تغییر می­ شود. سیستم با استفاده از بازخور منفی دمای اتاق را همواره در سطح ثابتی نگاه می­ دارد.

بازخور منفی و کنش انسان

واینر و همکارانش عقیده داشتند که در اکثر اقدامات انسان حلقه های بازخور منفی، حلقه­ ای که در آن شکاف بین عملکرد مطلوب و واقعی اقدام پیشین عاملی تعیین کننده برای عمل بعدی است، از اهمیت خاصی برخوردار هستند. اگر شما با پرتاب توپ قصد زدن جسمی را د اشته باشید و پرتاب را به علت اینکه نشانه گیری شما با فاصله­ ای زیاد در سمت راست جسم قرار می­ گیرد از دست می­دهید، از این اطلاعات برای تغییر هدف گیری در پرتاب بعدی بهره می­ گیرید تا اشتباهتان جبران شود. در این حالت بازخور منفی است، این نوع بازخور شما را مجبور به عملی در خلاف جهت می­ کند. واینر و همکارانش بر این باور بودند که این بازخور منفی برای رفتار کنترل­ شده بسیار با اهمیت است و شکستن این رابطه­ ی بازخوری موجب رفتاری بیمارگونه می­ شود.

یکی از مثال های دیگر مربوط به عملیات بازارها است. در تئوری اقتصاد کلاسیک فرض بر آن است که بازارها به سمت تعادل حرکت می­ کنند. اگر تقاضا افزایش یابد به تبع آن قیمت ها بیشتر می­ شوند. این امر به نوبه خود موجب کاهش تقاضا و افزایش عرضه به اندازه­ای که با تقاضا برابر گردد می­ شود. اگر تقاضا ثابت شود به دنبال آن عرضه و قیمت تثبیت می­ شوند. هرگونه تغییر در قیمت موجب تغییراتی در تقاضا و عرضه می­شود تا بدین طریق قیمت به حالت اولیه بازگردد، به سخن دیگر، سیستم سایبرنتیک از ظرفیت درونی برای تغییر برخوردار نیست. در عوض، هرگونه تغییر قابل ملاحظه ­ای در حقیقت نوعی انطباق خود تنظیمانه با تغییرهای بیرونی است. تعادل پویا حرکتی است که در آن سیستم به طور مستمر خود را با تغییرهای مداوم محیطی منطبق می­ کند.

با این حال، خودتنظیمی سیستم های سایبرنتیک به این سادگی ها نیست. سایبرنتیک­ شناسان دریافتند که اگر بازخور منفی بسیار سریع یا بسیار حساس باشد، نتیجه آن می­ تواند نوسان های کنترل نشده­ ای بین سطوح بالا و پایین سطح مطلوب باشد. بنابراین، به عنوان نمونه، شما ممکن است در حال دوش گرفتن احساس کنید که آب بسیار داغ است. این امر سبب می­ شود که شما جریان آب سرد را بیشتر کنید، اگر شما توجه کافی به تاخیر بین اقدام­تان و کاهش دمای آب نداشته باشید، ممکن است که باز هم جریان آب سرد را افزایش دهید. این امر می­تواند منجر به سرد شدن بیش از حد آب شود و بدین سبب شما جریان آب داغ را افزایش دهید که خود آن می­ تواند به داغ شدن مفرط آب بینجامد. تا زمانی که شما تاخیر بین اقدام و نتیجه­ ی آن را درک نکنید کنترل مبتنی بر بازخور منفی شما بسیار سریع عمل خواهد کرد و دمای آب به جای آنکه درسطح مطلوب قرار گیرد، رفتاری بی­ ثبات پیدا می­کند. سیستم های مبتنی بر بازخور منفی می­توانند به شدت بی­ ثبات باشند.

آن هایی که به مطالعه چنین سیستم هایی می­پردازند، به تثبیت شرایط ثباط و بی­ثباتی در سیستم های مبتنی بر بازخور منفی بسیار اهمیت می­ دهند. دولت ها می­ پذیرند که تلاش های آن ها برای رفع چرخه های معیوب اقتصاد معمولا نتیجه­ ای عکس می­ دهد. درست زمانی که اقتصاد در حالت فرار از شرایط رکورد است، دولت های بی ­طاقت شروع به کاهش مالیات و افزایش مخارج می­ کنند و سبب به وجود آمدن رونقی مفرط می­ شوند که همراه با افزایش قیمت ها است. همچنین، درست هنگامی که رونق مفرط رو به انحطاط می­ رود، دولت های ترسو اقتصاد را دچار رکود عمیق­ تری نسبت به آنچه در گذشته تجربه شده است می­ کنند. به منظور تحقق ثبات از مجرای بازخور منفی، شما باید علاوه بر اینکه قادر به پیش بینی نتیجه عمل باشید، باید بتوانید تاخیر بین اقدام و نتیجه آن را پیش بینی کنید. طراحی سیستم کنترلی­ ای که با سرعت مناسب و با حساسیت کافی کار کند بر پایه­ ی چنین پیش بینی هایی است. در یک سیستم بازخور منفی، در صورت توانایی پیش بینی، تعیین شرایطی که ثبات را به وجود خواهد آورد با روش های ریاضیاتی دقیق میسر می­ شود.

ویزگی اصلی تمامی سیستم های تعادلی نظم و پیش بینی­ پذیری آن ها بدون هیچ گونه ظرفیت داخلی برای تغییر است. چنین ویژگی­ ای بستگی به رابطه­ ی روشن ((اگر- آن­گاه)) بین علت و معلول دارد. اکثر تئوری­های مدیریت و سازمان در چارچوب بحث سیستم های تعادلی به وجود آمده­ اند که این امر بیانگر آن است که آنها سازمان را به مثابه ی سیستم های سایبرنتیک فرض کرده­ اند.

Leave A Reply

Your email address will not be published.

پنج × 3 =